دفتر این نشریه، که صاحب آن انتشارات کوند نست است، در سانفرانسیسکو، کالیفرنیا قرار دارد. این نشریه توسط خبرنگار آمریکایی لوئیس روستو و شریکش جین متکالف ایجاد شد.
با این مقدمه در ادامه متن گزارش جالب توجه وایرد از حملات سازمان یافته این گروه که از نوع حملات سایبری/نظامی شناخته میشود را بخوانید.
حدود هشت دقیقه بعد از ساعت ۳ بامداد ۲۷ ژوئن ۲۰۲۲، در کارخانه فولاد خوزستان در نزدیکی خط ساحلی غربی ایران در خلیج فارس، درپوش بزرگی روی خمره فلز مذاب فرود آمد. بر اساس تصاویر دوربین نظارتی داخل کارخانه، لوله یا مجرای بزرگ انتقال مایع، چندین برابر بلندتر از دو کارگر با لباسهای خاکستری و کلاههای سخت بود که در نزدیکی آن ایستاده بودند. احتمالا به اندازهای بزرگ بود که بتواند بیش از ۱۰۰ تن فولاد مایع را که تا چند هزار درجه فارنهایت گرم شده بود، حمل کند.
در ویدئو، دو کارگر از قاب خارج میشوند. کلیپ، ۱۰ دقیقه جلو میرود. سپس ناگهان مجرای انتقال مایع، در حال حرکت نشان داده میشود و به طور پیوسته به سمت دوربین میچرخد. در کسری از ثانیه، اخگرهای در حال سوختن به جهتهای مختلف پرواز میکنند، آتش و دود کارخانه را پر میکند و فولاد حرارتی و مایع که آزادانه از کف خمره به زمین کارخانه میریزد، دیده میشود.
در ویدئوی منتشر شده، با اشاره به نوعی سلب مسئولیت از گروه گنجشک درنده (Predatory Sparrow)، گروهی از هکرهایی که انجام این حمله سایبری را برعهده گرفتند، ویدئوکلیپی در کانال خود در تلگرام پست کردند: «همانطور که در اینجا مشاهده میکنید، این حمله سایبری با دقت انجام شده تا از افراد بیگناه محافظت شود!»
با این حال، تماشای دقیق ویدئو، چیزی شبیه به عکس آن را نشان میدهد: هشت ثانیه پس از شروع فاجعه کارخانه فولاد، دو کارگر را میتوان دید که از زیر لوله یا مجرای انتقال مایع، در حال فرار از بارش سیلآسای پارههای آتش هستند.
پل اسمیت، مدیر ارشد فناوری شرکت امنیت سایبری صنعتی SCADfence که این حمله سایبری را تحلیل کرده، میگوید: «اگر آنها به نقطه خروج مجرا نزدیکتر بودند، پخته میشدند. تصور کنید با فولاد مذاب ۱۳۰۰ درجه سانتیگراد برخورد کنید. این، همان مرگ آنی است.»
خرابکاری کارخانه فولاد خوزستان، یکی از معدود نمونههای تاریخ حمله سایبری با اثرات مخرب فیزیکی است. با این حال، برای گروه هکری گنجشک درنده، این موضوع، تنها بخشی از اقدام طولانیمدت در زمینه نفوذ دیجیتالی بود و تنها چندین مورد از تهاجمیترین حوادث هک تهاجمی را شامل میشود که تاکنون مستند شده است.
گنجشک درنده در سالهای قبل و بعد از آن حمله، که سه کارخانه فولاد ایران را هدف قرار داد (اگرچه تنها یک نفوذ با موفقیت، موجب تخریب فیزیکی شد)، رایانههای سیستم راهآهن ایران را مختل کرد و سیستمهای پرداخت را در اکثرپمپ بنزینهای ایران را نیز نه یک بار، بلکه دو بار مختل کرد. این گروه، در حمله ماه گذشته، بار دیگر سیستمهای نقطه فروش را در بیش از ۴۰۰۰ پمپ بنزین از کار انداخت و کمبود سوخت در سراسر کشور ایجاد کرد.
این گروه هکری که معمولا در بیانیههای عمومی، خود را با ترجمه فارسی نامش، گنجشک درنده، یاد میکند، سالها پیش از آن که جنگ اسرائیل با حماس، باعث افزایش تنشها بین طرفین شود، به شدت بر ایران متمرکز بوده است.
اغلب هکرها، جمعیت غیرنظامی ایران را با حملات مخرب هدف قرار میدهند که در واکنش به اقدامات ایران در قالب هک یا نیابت نظامی سایر گروههاست. به عنوان مثال، آخرین حمله به پمپ بنزین، پس از آن رخ داد که هکرهای مرتبط با ایران، تجهیزات ساخت اسرائیل را در حوزه شرکتهای آب در سراسر جهان به خطر انداختند و حوثیهای مورد حمایت ایران، موشکهایی را به سمت اسرائیل پرتاب کرده و به کشتیها در دریای سرخ حمله کردند. گنجشک درنده در توییتر خود خطاب به ایران به فارسی نوشت: «ما در برابر تحریکات شما در منطقه، واکنش نشان خواهیم داد.»
در حالی که گنجشک درنده، ظاهر یک گروه هکتیویست را حفظ میکند -که اغلب بر پوشش فردی که خودش ایرانی است تاثیر میگذارد- اما تقریبا تمام شواهد و پیچیدگی فنی آن، به احتمال دخالت یک دولت یا ارتش اشاره دارد.
منابع دفاعی ایالات متحده در سال ۲۰۲۱ در گفتگو با نیویورک تایمز، هکرها را به اسرائیل مرتبط دانستند.
با این حال، برخی تحلیلگران امنیت سایبری که این گروه را ردیابی میکنند، میگویند حتی زمانی که این گروه، حملاتی را انجام میدهد که با اکثر تعاریف جنگ سایبری مطابقت دارد، یکی از ویژگیهای آن محدودیت است؛ محدودسازی آسیبهایی که میتواند ایجاد کند.
این گروه در عین حال، نشان میدهد که میتوانست دستاوردهای (تخریبی) بیشتری داشته باشد. تلاش برای دستیابی به ظاهر امر، ممکن است دقیقتر باشد: به خطر افتادن فیزیکی حداقل دو کارمند خوزستان در حمله به کارخانه فولاد، استثنای آشکار در زمینه ادعای ایمنی است.
خوان آندرس گوئرو ساعد، تحلیلگر شرکت امنیت سایبری SentinelOne که سالها این گروه را ردیابی کرده، میگوید که گنجشک درنده، بیش از همه به دلیل علاقه آشکار به ارسال پیام ژئوپلیتیکی خاص با حملات خود، متمایز است. این پیامها همه در این زمینه هستند: «اگر به اسرائیل یا متحدانش حمله کنید، ما این توانایی را داریم که تمدن شما را عمیقا مختل کنیم.»
گوئرو میگوید: «آنها نشان میدهند که میتوانند به راههای معنادار دست پیدا کرده و ایران را هدف قرار دهند.»
این گروه (خطاب به ایران) میگوید: «شما میتوانید حوثیها، حماس و حزبالله را در جنگهای نیابتی حمایت کنید اما ما، یعنی گنجشک درنده، میتوانیم روستای شما را تکهتکه کرده و از بین ببریم، بدون اینکه مجبور باشیم از جایی که هستیم، بلند شویم!»
در ادامه، تاریخچه مختصری از سابقه کوتاه اما متمایز گنجشک درنده، درباره حملات سایبری بیش از حد مخرب، ذکر شده است:
اوایل ژوئیه سال ۲۰۲۱، رایانههایی که برنامههای زمانبندی را در راهآهن سراسری ایران نشان میدادند، شروع به نمایش پیامهایی به زبان فارسی کردند که پیام «تاخیر طولانی به دلیل حمله سایبری» یا به سادگی «لغو» را اعلام میکرد.
در این زمینه، گوئرو ساعد از SentinelOne، بدافزار مورد استفاده در این حمله را که Meteor Express نامیده، تجزیه و تحلیل کرد و دریافت که هکرها یک برنامه پاکسازی سه مرحلهای را اجرا کردهاند که سیستم فایل رایانهها را از بین میبرد، کاربران را قفل میکند و سپس رکورد اصلی بوت را پاک میکند. ماشینها هنگام راهاندازی برای مکانیابی از سیستم عامل خود استفاده میکنند.
تقریبا در همان زمان، کامپیوترهای شبکه وزارت راه و شهرسازی ایران، با ابزار پاککن (Wiper) مورد اصابت قرار گرفتند. تجزیه و تحلیل این بدافزار توسط شرکت امنیتی اسرائیلی چکپوینت (CheckPoint) نشان داد که هکرها احتمالا سالها قبل هنگام نفوذ به اهداف مرتبط با ایران در سوریه، از نسخههای متفاوتی از ابزارهای مشابه در این موارد، در پوشش گروه هکری به نام خدای هندوی طوفانها، ایندرا، استفاده کردند.
گروه هکری گنجشک درنده با انتشار پستی به فارسی در کانال تلگرامی خود نوشت: «هدف ما از این حمله سایبری، با حفظ امنیت هموطنان، ابراز انزجار از سوءاستفاده و ظلم است.»
به عبارت دیگر این هکرها به عنوان یک «گروه هکریست ایرانی» وانمود میکرد که مسئولیت این حملات را برعهده داشته است.
تنها چند ماه بعد، در ۲۶ اکتبر ۲۰۲۱، گنجشک درنده دوباره حمله کرد. این بار سیستمهای نقطه فروش را در بیش از ۴۰۰۰ پمپ بنزین در سراسر ایران هدف قرار داد. اکثر پمپهای سوخت در کشور، سیستمی را که برای پذیرش پرداخت با کارتهای یارانه بنزین برای شهروندان ایرانی استفاده میشد، از بین برد.
حمید کشفی، مهاجر ایرانی و بنیانگذار شرکت امنیت سایبری DarkCell، این حمله را تحلیل و یافتههای دقیق خود را در ماه گذشته منتشر کرد. او خاطرنشان میکند که زمان حمله، دقیقا دو سال پس از تلاش دولت ایران برای کاهش یارانه سوخت رخ داد که باعث شورشهایی در سراسر کشور شد. هکرها با تکرار حمله راهآهن، پیامی را روی صفحهنمایش پمپ بنزین به نمایش گذاشتند که گویا دولت ایران را نیز در این اختلال گازی مقصر میداند.
کاشفی میگوید: «اگر از دیدگاه کلی به آن نگاه کنید، به نظر میرسد، هدف تلاش برای ایجاد شورش دوباره در کشور، است.»
این حمله، بلافاصله منجر به صفهای طولانی در پمپ بنزینهای سراسر ایران شد که چند روز طول کشید اما کاشفی استدلال میکند که حمله به پمپ بنزین، علیرغم تاثیرات بزرگ، بیانگر حملهای است که گنجشک درنده در آن خودداری واقعی نشان داد.
او بر اساس دادههای آپلودشده توسط پاسخگویان حوادث در بدافزار VirusTotal استنباط کرد که هکرها به اندازه کافی به زیرساخت پرداخت پمپ بنزین دسترسی داشتهاند تا کل سیستم را از بین ببرند و ایران، مجبور به نصب مجدد دستی نرمافزار در پمپ بنزینها یا حتی انتشار مجدد آن شود. در مقابل، کارتهای یارانه آنها فقط سیستمهای نقطه فروش را به گونهای پاک کردند که امکان بازیابی نسبتا سریع را فراهم کند.
گروه گنجشک درنده حتی تا آنجا پیش رفت که در حساب تلگرام ادعا کرد به فروشنده سیستمهای نقطه فروش Ingenico ایمیل زده است. این شرکت درباره یک آسیبپذیری اصلاحنشده در نرمافزار خود هشدار میدهد که میتواند برای ایجاد وضعیت دائمیتر اختلال در سیستم پرداخت استفاده شود.
این گروه هکری در تلگرام مدعی شد که برای سرویسهای اضطراری غیرنظامی ایران، پیامهای متنی ارسال کرده و اسکرینشاتهایی از هشدارهایش را به این سرویسها برای سوختگیری خودروها قبل از حمله، ارسال کرده است. کاشفی میگوید: «شما اغلب آن را نمیبینید، درست است؟»
وی ادامه میدهد: «آنها تصمیم گرفتند آسیب را بسیار تمیز و کنترلشده انجام دهند.»
در ژوئن ۲۰۲۲، گنجشک درنده یکی از وقیحانهترین اقدامات خرابکاری سایبری در تاریخ را انجام داد؛ اقدامی که باعث ریختن فولاد مذاب در کارخانه فولاد خوزستان ایران و در نهایت، موجب آتشسوزی در تاسیسات شد.
هکرها برای اثبات اینکه این حمله را انجام داده و صرفا اعتبار حادثه صنعتی غیرمرتبط را به خود اختصاص ندهند، اسکرینشات رابط انسان و ماشین یا نرمافزار HMI را در تلگرام منتشر کردند که کارخانه فولاد برای کنترل تجهیزات خود از آن استفاده میکرد.
پل اسمیت، مدیر ارشد فناوری SCADAfence که این حادثه را بررسی میکرد، سریعا صفحهای را در وبسایت شرکت ایرانی پیدا کرد که کارخانه فولاد خوزستان را به عنوان یکی از پروژههای خود فهرست کرده بود و با آرم آن شرکت در اسکرینشات HMI مطابقت داشت.
اسمیت میگوید او همچنین دریافت که هم نرمافزار HMI و هم دوربین نظارتی که گروه گنجشک درنده برای ضبط ویدئوی حمله خود استفاده میکرد، به اینترنت متصل بودند و در Shodan، موتور جستجویی که دستگاههای آسیبپذیر اینترنت اشیا را فهرستبندی میکند، قابل کشف بودند.
اسمیت که سابقه کار در کارخانههای فولاد را دارد، این نظریه را مطرح میکند که آسیب حمله زمانی ایجاد شد که هکرها از دسترسی خود به HMI برای دور زدن مرحله «گاززدایی» در فرآیند پالایش فولاد استفاده کردند؛ اقدامی که گازهای اسیر در فولاد مذاب را حذف میکند. او حدس میزند که دقیقا همان نوع انفجار گازهای محبوس شده در فولاد مذاب بوده که باعث شده مجری انتقال مایع حرکت کند و محتویات آن روی کف کارخانه بریزد.
گنجشک درنده در ویدئوی خود که در تلگرام منتشر کرد، مدعی شد که این حمله را «با دقت برای محافظت از افراد بیگناه» انجام داده است. این گروه نشان میدهد که فیلمهای نظارتی را زیرنظر گرفته تا مطمئن شود هیچ انسانی در خطر نیست.
اسمیت اما این ادعا را نمیپذیرد. او حتی فراتر از دو کارگر فولاد ایران که مجبور به دویدن از میان پارههای آتش در حال پرواز، چند متر دورتر از سوختن فلز مایع بودهاند، استدلال میکند که بیننده نمیتواند ببیند چه کسی آسیب دیده است. اسمیت می گوید: «شما نمیدانید آیا کسی صدمه دیده یا خیر.»
کارخانه فولاد خوزستان تنها یکی از سه تاسیسات فولادی بود که گنجشک درنده به آن نفوذ کرد. اگرچه این عملیات صرفا خرابکاری فیزیکی نبود. یک هفته بعد، این گروه همچنین شروع به ارسال دهها هزار ایمیل سرقتشده از سه مورد از تاسیسات فولادی کرد که همگی با تحریمهای غرب مواجه بودند.
با افزایش تنشها در سراسر خاورمیانه پس از حملات ۷ اکتبر حماس در جنوب اسرائیل و پاسخ نظامی اسرائیل در نوار غزه، شاید این امر اجتنابناپذیر بود که گنجشک درنده در آن درگیریِ رو به رشد، نقش داشته باشد؛ خصوصا هنگامی که حوثیها، کشتیرانی در دریای سرخ را محاصره کردند و زمانی که گروه هکری مرتبط با ایران که خود را CyberAveng3rs معرفی میکند، با پیامهای ضد اسرائیلی، تاسیسات آب در ایالات متحده را هک کرد. این گروه در ۱۸ دسامبر، یک بار دیگر ماجرای پمپ بنزین سال ۲۰۲۱ را اجرا کرد. این حمله، سیستمهای نقطه فروش را در بیشتر پمپ بنزینهای کشور بار دیگر مختل کرد.
در حالی که جزئیات فنی حمله اخیر، هنوز ناچیز است، حمید کشفی از DarkCell میگوید که به نظر میرسد این هجوم سایبری از همان بازی هک ۲۰۲۱ پیروی میکند، اگرچه احتمالا از آسیبپذیریهای امنیتی مختلف در تجهیزات نیز سوءاستفاده میکند. بار دیگر، گنجشک درنده، پیامهایی را منتشر کرد که ادعا میکرد پیش از این اختلال، برای خدمات اضطراری ایران ارسال کرده تا آسیب را محدود کند. در پیام این گروه در تلگرام آمده است که این حمله سایبری همانند عملیات قبلی ما به صورت کنترلشده و با اتخاذ تدابیری برای محدودسازی آسیب احتمالی به خدمات اضطراری انجام شد.
با این حال، گنجشک درنده تصریح کرد که هدف هک، ارائه پیام بود. در یکی از پیامهای این گروه آمده است: این حمله سایبری در پاسخ به اقدامات جمهوری اسلامی و گروههای نیابتی این کشور در منطقه صورت میگیرد.
گوئرو ساعد از SentinelOne استدلال میکند که اقداماتی مانند حملات سایبری به پمپ بنزین ایران نشان میدهد گنجشک درنده ممکن است اولین نمونه موثر از چیزی باشد که سیاست سایبری از آن به عنوان «سیگنال» یاد میکند؛ یعنی استفاده از قابلیتهای حمله سایبری برای ارسال پیامهایی که برای جلوگیری از رفتار دشمن طراحی شده است.
او میگوید این گروه هکری، رویکرد نسبتا محدود و تبعیضآمیز را برای هک با انگیزههای سیاسی، با تمایل به استفاده از قابلیتهای خود برای تاثیرات گسترده ترکیب کرده است؛ تمایلی که او اشاره میکند، به آژانسهای هک ایالات متحده آمریکا، مانند آژانس امنیت ملی و فرماندهی سایبری برمیگردد.
گوئرو ساعد میگوید: «اگر نتوانید به طور مشخص به طرف مقابل نشان دهید که علاوه بر توانایی موجود، مایل به استفاده از آن هستید، دیگر چیزی به نام سیگنالدهی موثر وجود ندارد.»
برخی محققان امنیت سایبری به گنجشک درنده نیز به عنوان مدلی از جنگ سایبری مسئولانهتر، با توجه دقیقتر به غیرنظامیان اشاره میکنند. با این حال، پس از کشتار دهها هزار غیرنظامی فلسطینی توسط ارتش اسرائیل و آواره شدن میلیونها نفر دیگر در واکنش به حملات ۷ اکتبر توسط حماس، هرگونه پیشنهادی مبنی بر خویشتنداری از سوی یک گروه هکری که احتمالا با دولت اسرائیل ارتباط دارد، ضروری است.
گوئررو ساعد اعتراف میکند ویدئوی حمله به کارخانه فولاد، بهویژه تماس نزدیک آشکار دو کارمند ایرانی با مرگ، که ضبط شده، سوالاتی را درباره هزینه سبک حمله «محتاطانه» گنجشک درنده ایجاد میکند. سوالاتی مانند اینکه: «آیا حمله، کامل است؟ آیا حمله، بدون تلفات یا نگرانی است؟ به هیچ وجه.» (منبع:عصرارتباط)
منبع : ایسنا
]]>در عصر دیجیتال امروزی، رشد سریع پلتفرمهای آنلاین منجر به جمعآوری بی سابقه دادههای شخصی کاربران از سوی این اپلیکیشنها شده است. پلتفرمهای آنلاین بسته به نوع خدماتی که ارائه میدهند، طیف گستردهای از دادههای کاربران را استخراج و جمع آوری میکنند. این حجم عظیم از ذخیره سازی دادهها که عموماً از سوی شرکتهای فناوری و ارائه دهندگان خدمات آنلاین صورت میگیرد، نگرانیهای قابل توجهی را در مورد حریم خصوصی و نیاز دولتها به ایجاد قوانینی برای تنظیمگری سازوکار حفاظت از این دادهها ایجاد کرده است.
در این نوشتار کوتاه به بررسی اهمیت، ضرورت و شرایط مساعد وضع قوانین و تدوین مکانیسم حفاظت از دادههای شخصی جمعآوری شده توسط پلتفرمهای آنلاین از سوی دولتها میپردازیم.
گسترش پلتفرمهای آنلاین شیوه تعامل، تراکنش و ارتباطات را در جوامع بشری متحول کرده است. از شبکهها و رسانههای اجتماعی گرفته تا وبسایتهای تجارت الکترونیک، این پلتفرمها به بخش جدایی ناپذیر از زندگی روزمره ما تبدیل شدهاند و اتصال یکپارچه و دسترسی به انبوهی از اطلاعات را تسهیل میکنند. با این حال، این دگرگونی دیجیتال همچنین منجر به جمعآوری گسترده دادههای شخصی از کاربران شده است؛ امری که باعث نگرانیهای عمیق در مورد حفظ حریم خصوصی و ضرورت مداخله نظارتی قانونگذاران و نهادهای تنظیمگر در این حوزه میشود.
رشد پلتفرمهای آنلاین و جمعآوری دادههای شخصی
با پیشرفت تدریجی فناوریهای دیجیتال در طول سالهای اخیر و خصوصاً طی دهه گذشته، جهان شاهد افزایش تصاعدی تعداد و تنوع پلتفرمهای آنلاین بوده است. رسانههای اجتماعی گوناگون، بازارهای آنلاین، سرویسهای پخش محتوا و برنامههای کاربردی تلفن همراه همگام با تحولات فناورانه گسترش یافتهاند و طیف وسیعی از علایق و نیازهای کاربران را در عصر حاضر برآورده میکنند؛ بنابراین میتوان نتیجه گرفت که این پلتفرمها مخازن وسیعی از دادههای شخصی را جمعآوری میکنند که شامل جزئیات دموگرافیک، الگوهای رفتاری و حتی اطلاعات حساسی مانند سوابق سلامت و تراکنشهای مالی کاربران است.
جمع آوری دادههای شخصی توسط پلتفرمهای آنلاین ماهیتی فراگیر و چندوجهی دارد. کاربران به طور معمول و به منظور دریافت خدمات بهینه، جزئیات بی شماری از دادههای شخصی خود را فاش میکنند. این حجم عظیم از داده شامل نام کامل و اطلاعات تماس تا ترجیحات، علایق و فعالیتهای آنلاین را شامل میشود. علاوه بر این، استقرار فناوریهای ردیابی موقعیت مکانی، کوکیها و ابزارهای تجزیه و تحلیل دادهها، پلتفرمها را قادر میسازد تا بینشهای پیچیدهای را در مورد الگو و معنای رفتار کاربران دریافت کنند. همین امر قابلیتهایی، چون مکان تبلیغات هدفمند و ارائه محتوای شخصیسازیشده را برای سرویسهای آنلاین ممکن میسازد.
نگرانیهای حریم خصوصی و نیاز به وضع مقررات
با گسترش روز افزون انواع و پیچیدگی در شیوههای گسترده جمعآوری دادهها، نگرانیها در مورد نقض حریم خصوصی و بهرهبرداری غیرمجاز از اطلاعات شخصی نیز به اولویتی برجسته در دیدگاه بسیاری از قانونگذاران و فعالان مدنی بدل شده است. موارد متعدد نقض دادهها، اشتراکگذاری غیرمجاز دادهها و تجاری سازی دادههای کاربران، اعتماد بسیاری از ذینفعان این حوزه را نسب به ایمنی اطلاعات در اختیار پلتفرمها از بین برده و نگرانیها را در مورد سو استفاده از اطلاعات شخصی توسط ارائه دهندگان خدمات آنلاین افزایش داده است. علاوه بر این، فقدان شفافیت و کنترل استفاده از دادهها، نگرانیهای مذکور را در میان کاربران تشدید کرده است.
در چنین شرایطی با توجه به تشدید نگرانی کاربران و فعالان نسبت به مسئله حفظ حریم خصوصی و پویایی نامتقارن قدرت بین کاربران و پلتفرمهای آنلاین، نیاز صریح به ورود نهادها و متولیان حوزه نظارت در راستای اطمینان نسبت به حفاظت از دادههای شخصی بیش از پیش اهمیت یافته است. بی شک دولتها در ایجاد قوانین جامع حفاظت از دادهها که حقوق و تعهدات کاربران و پلتفرمها را مشخص میکند، نقشی محوری ایفا میکنند و باید از رویکردی متعادل و اخلاقی برای رسیدگی به مسئله امنیت دادهها اطمینان یابند.
مزایای قوانین حفاظت از دادهها
اجرای قوانین قوی در زمینه حفاظت از دادهها مزایای بیشماری را هم برای کاربران و هم برای پلتفرمهای آنلاین به همراه دارد. در وهله نخست، سازوکار حفظ حداکثری حریم خصوصی کاربر را تقویت میکند و به افراد اجازه میدهد تا روی دادههای شخصی خود کنترل و انتخابهای آگاهانه در مورد استفاده از آن داشته باشند. علاوه بر این، چنین قواعد و هنجارهایی، فرهنگ مدیریت مسئولانه دادهها را ترویج داده، اعتماد و وفاداری را در میان کاربران تقویت میکند و در عین حال خطر رسواییهای مرتبط با سو استفاده از دادهها توسط پلتفرمها را کاهش میدهد.
شفافیت و پاسخگویی
یکی از جنبههای اساسی قوانین حفاظت از دادهها، تأکید بر شفافیت و پاسخگویی در شیوههای پردازش آنها است. پلتفرمها موظف هستند که اطلاعات واضح و قابل دسترس درباره روشهای جمعآوری دادهها، اهداف، و نهادهایی که دادهها با آنها به اشتراک گذاشته میشود، ارائه دهند. علاوه بر این، آنها مسئول پایبندی به اصول حفاظت از دادهها و توجیه مبنای قانونی فعالیتهای حوزه پردازش دادهها هستند. از همین روی، این قبیل سازوکارها شفافیت و پاسخگویی پلتفرمها را تا حد زیادی افزایش میدهد.
اعتماد و اطمینان کاربران
از سوی دیگر، با وضع قوانین حفاظت از دادهها، دولتها میتوانند اعتماد و اطمینان کاربران را به پلتفرمهای آنلاین تقویت کرده، مشارکت و استفاده بیشتر کاربران از خدمات آنلاین را سبب شوند. این امر در نهایت سبب اطمینان بیشتر کاربران و در نتیجه تضمین تداوم رشد اقتصاد دیجیتال و خدمات آنلاین در جامعه میشود. بی شک احتمال بیشتری وجود دارد که کاربران اطلاعات شخصی خود را به پلتفرمهایی بسپارند که تعهد به حفاظت از دادهها و حفظ حریم خصوصی را پذیرفته و محیطی مساعد برای تعاملات و تراکنشهای دیجیتال ایجاد میکنند.
جلوگیری از نقض دادهها
علاوه بر موارد ذکر شده، یکی از اهداف برجسته قوانین حفاظت از دادهها، جلوگیری از نقض دادهها و دسترسی غیرمجاز به اطلاعات شخصی است. با تحمیل الزامات امنیتی سختگیرانه و استانداردهای حفاظت از داده، مقررات به عنوان سنگری در برابر تهدیدات سایبری و آسیب پذیری دادهها عمل میکند و از یکپارچگی و محرمانه بودن دادههای کاربر محافظت میکند. این امر در بلند مدت سب تقویت زیرساخت امنیت سایبری کشورها و تضمین امنیت اطلاعات و خدمات همه ذینفعان میشود.
چارچوب حقوقی و استانداردهای بین المللی
به عقیده متخصصان یک چارچوب قانونی قوی برای حفاظت از دادههای شخصی کاربران، طیفی از مقررات و پادمانها را با هدف تقویت حریم خصوصی کاربران و امنیت دادهها در بر میگیرد. اجزای کلیدی چنین سازوکاری شامل نیاز به رضایت صریح کاربر برای پردازش دادهها، محدودیت در نگهداری و استفاده از دادهها و تعیین حقوق کاربران، مانند حق دسترسی، اصلاح، پاک کردن دادههای شخصی میشود. بنابراین، میتوان نتیجه گرفت که چارچوب حقوقی چنین قوانینی، به زبان ساده، کنترل بر دادههای جمع اوری شده را از اختیار پلتفرمها خارج کرده و به کاربران بازمیگرداند.
با عنایت به محورهای مورد بررسی قرار گرفته، به نظر میرسد که وجود قوانین ملی در حوزه حفاظت از دادهها امری ضروری و حیاتی محسوب میشود. اما در یک چشمانداز جهانی که بهطور فزایندهای به واسطه توسعه فناوری و اتصال به هم پیوسته است، هماهنگ کردن قوانین حفاظت از دادهها با استانداردهای بینالمللی برای تسهیل جریانهای یکپارچه دادهها و تضمین حفاظت مداوم در سراسر حوزههای قضائی نیز امری ضروری است. از همین روی، پایبندی به برخی چارچوبهای فراملی تعیین شده برای حفاظت از دادههای شخصی مانند مقررات عمومی حفاظت از دادههای اتحادیه اروپا (GDPR) کشورها را قادر میسازد تا با اعتمادسازی انتقال دادههای فرامرزی را تسهیل کنند و محیطی مساعد برای تجارت و همکاری بین المللی ایجاد نمایند.
کارشناسان معتقدند که اثربخشی قوانین حفاظت از دادهها به مکانیسمهای اجرایی قوی و الزامات انطباق بستگی دارد. مقامات نظارتی وظیفه نظارت بر پایبندی به مقررات حفاظت از دادهها، انجام ممیزی و اعمال تحریمها و جریمهها را برای عدم انطباق بر عهده دارند. این امر باعث ایجاد فرهنگ پاسخگویی میشود و پلتفرمها را تشویق میکند تا حفاظت از دادهها را به عنوان یک اصل اساسی طی فرایندهای خود در اولویت قرار دهند.
چالشها و انتقادات
با وجود همه مزایای ذکر شده برای تدوین و ارای قوانین حفاظت از دادههای شخصی کاربران، این اقدامات حقوقی، همواره با برخی انتقادات و چالشها نیز مواجه هستند. منتقدان استدلال میکنند که اجرای مقررات سختگیرانه ممکن است بار سنگینی را برای انطباق بر کسبوکارها، بهویژه شرکتهای کوچک و متوسط تحمیل کند؛ امری که میتواند نوآوری را سرکوب کرده و رقابتپذیری بازار را تا حدودی مختل کند. علاوه بر این، کاربرد فراسرزمینی قوانین حفاظت از دادهها و پیچیدگیهای انتقال دادههای فرامرزی چالشهای لجستیکی و قانونی را برای انتقال دادهها به همراه دارد. از همین روی چنین مسائلی، باید در کنار اصل لزوم وجود مقررات، از سوی قانونگذاران مورد توجه قرار گیرد.
سخن پایانی
در نهایت با پذیرش مفروضات مطرح شده میتوان نتیجه گرفت که ایجاد قوانین حفاظت از دادهها توسط دولتها برای کاهش خطرات مرتبط با جمع آوری بی قاعده دادهها و تقویت حریم خصوصی کاربران در قلمرو دیجیتال امری ضروری است. این قوانین با تقویت شفافیت، مسئولیتپذیری و توانمندسازی کاربران، فضایی از اعتماد و اطمینان ایجاد میکنند که زیربنای رشد پایدار و رفتار اخلاقی پلتفرمهای آنلاین است. همانطور که پیچیدگیهای چشمانداز دیجیتال را بررسی میکنیم، تصویب و اجرای قوانین حفاظت از دادهها بهعنوان پایهای در حفظ حرمت دادههای شخصی و حمایت از حقوق اساسی برای حفظ حریم خصوصی است.
قطعاً در این میان، کشور ایران نیز که در تلاش برای تقویت اکوسیستم فناوری خود بوده و توجه بسیاری را معطوف به تقویت پلتفرمهای داخلی ساخته است، از این قاعده جهانی مصون نیست. حوادثی، چون هک و نشت دادههای پلتفرمهایی از جمله تپسی و اسنپ فود در سال ۱۴۰۲ و موارد متعدد سرقت دادههای بانکی کاربران در طول سالهای اخیر، نیاز مبرم کشور به وجود چنین قوانینی را بیش از پیش برجسته ساخته است. این در حالی است که تلاشهای صورت گرفته برای تدوین قوانین حفاظت از دادههای شخصی در طول سالهای گذشته همواره ناکام بوده است.
در مقطع کنونی و پس از کشمکشهای فراوان در روند تدوین و تصویب این قانون، سرانجام وزیر ارتباطات در دی ماه سال جاری اعلام کرد که تدوین لایحه «داده و حریم خصوصی» در مراحل پایانی خود به سر میبرد و از تصویب آن در دولت و ارسال لایحه به مجلس شورای اسلامی تا پایان سال خبر داد.
وی ضمن اشاره به توسعه فناوریهای دیجیتال و وابستگی روزافزون مردم کشور به پلتفرمها گفت: «زندگی مردم در فضای مجازی است و باید دادههای مردم در این فضا نظاممند شود که در این لایحه، این موارد پیشبینی شده است.»
امید است که وعده وزارت ارتباطات در این زمینه، صادق بوده و تدوین ارسال این لایحه به مجلس، گامی مؤثر و کارآمد در مسیر حل چالش خلاءهای قانونی حفاظت از دادههای شخصی کاربران در کشور باشد.(منبع:مهر)
]]>تودههای میلیونی و میلیاردی کاربران را به انحاء مختلف، کنترل و اگر نتوانستند ایشان را مستقیماً کنترل کنند، ذهنشان را هدف گیری و مخفیانه راهبریشان کنند. اکنون که بیش از یک سال است که هوش مصنوعی مولد نیز به بازار آمده است و بخشی برآینده (emerging) با دستاوردهایی غیر مترقبه (emergent) را بشارت میدهد، پاترنالیستهای سایبری در کلاسهای فشرده یا دورههای بلند مدت LLM برای یادگیری مدیریت سامانههای هومص نام نویسی میکنند.
درنهایت: تا سال ۲۰۳۳، راه حلهای هوش مصنوعی منجر به بیش از نیم میلیارد شغل جدید برای انسانها خواهد شد.
با محاسبه این سودوزیانها باید تا دیر نشده چارهای اندیشید. نتیجۀ یکی از چاره اندیشیها، شرکت مدیران و کارشناسان در کلاسهای هومص است.
در مورد این کلاسها و دورهها (برای مثال) رجوع کنید به عنوان و برنامۀ کلاسها و دورههای برگذار شونده توسط مؤسسۀ گارتنر به نشانیهای زیر:
https://www.gartner.com/en/information-technology/glossary/large-language-models-llm
و
https://www.gartner.com/en/information-technology/insights/cio-new-role
و … )
این یادداشت در مورد خوبی و بدی هومص نیست، بلکه در بارۀ یکی دیگر از امکانات کاربرد هوش مصنوعی مولد به نامِ «ناجینگ» در مدیریت کنترل است که برای اِعمال کنترل نرم بر رفتار کاربران به کار میرود. [منظورم از «یکی دیگر از امکانات کاربرد هوش مصنوعی مولد» اشاره به یادداشتی است که قبلاً حدود سه ماه پیش (آذر ۱۴۰۲) در مورد امکان «پرامپتینگ هوش مصنوعی» نوشتم و منتشر کردم (رجوع شود به «دستاوردهای فاوا و هوش مصنوعی در حوزۀ “پرامپتینگ”» در اینجا: (https://asreertebat.com/?p=46739 ).
«ناجینگ هوش مصنوعی» (AI Nudging) شباهتها و تفاوتهایی با «پرامپتینگ هوش مصنوعی» (AI Prompting) دارد. هر دو آنها، تکنیکهایی هستند که برای تأثیرگذاری بر رفتار کاربران و رسیدن به نتایج مورد انتظار استراتژیستهای سکوی هوش مصنوعی مربوطه استفاده میشوند. ترفند تأثیرگذاری ناجینگ شامل ارائه سرنخها یا دستورالعملهایی برای هدایت و راهبری نامحسوس کاربران است؛ کاربرانی که معمولاً کارشناسان و مدیران شرکتها و ذینفعانی در عرصۀ عمومی یا در بخش خصوصی و در دولتها هستند و راهنمایی نرم ایشان در فرآیند تصمیمسازی و تصمیمگیری از طریق القائات هوش مصنوعی میتواند مفید باشد، در حالی که سازندگان و طراحان برنامۀ ناجینگ، از تقویت کاربران و ارائۀ پیشنهادهای غیرمستقیم به سوژههای خود برای تأثیرگذاری بر رفتارشان تا حصول نتایج مورد انتظارِ نظریه پردازان، استراتژیستها و صاحبان سکوی هوش مصنوعیِ مولد، استفاده میکنند.
«هُنَرِ ناج» (the Art of the Nudge) یا «هنر تَلَنگُر»، در عمل به صورتهای متنوع به خدمت گرفته میشود. یکی از اشکالِ اِعمال “هُنَرِ ناج”، گنجاندن نکات کلیدی، پیشنهادها و پرسشهایی در متن ارائه شونده توسط هوش مصنوعی مولد به کاربر است. با ارائۀ آنها بر کاربران، توجه کاربران را معمولاً جلب میکنند و همان نکات کلیدی و پرسشها توسط کاربران به عنوان پرسش کاربر از چتبات در ورودی سیستم هوش مصنوعی، اِعمال میشود و متعاقب آن، دستورالعملهایی خاص در خروجی هوش مصنوعی مولد به کاربر ارائه میشوند.
از سوی دیگر، فعالیت هوش مصنوعی شامل استفادۀ برخط از دادههای زمان-واقعی یا پیشبینیهای انجامشده توسط هوش مصنوعی برای تأثیرگذاری بر رفتار کاربر تا حصول نتایج مورد انتظار صاحبان پلتفرم هوش مصنوعی، مدتها ادامه مییابد. این نوع تأثیرگذاری میتواند از طریق مداخلات ظریف یا پیشنهاددهی غیرمستقیم برای هدایت فرآیند تصمیمسازی و تصمیمگیری توسط کاربران اِعمال شود.
تحقیقات پیرامون «ترفند ناجینگ» نشان میدهند که ناجینگ میتواند یک استراتژی موثر برای تأثیرگذاری نرم بر رفتار کاربرانِ (یا قربانیانِ) هوش مصنوعی باشد.
قانون نویسان و مقررات گذاران بخش برآیندۀ هوش مصنوعی: به هوش باشند!
بخش اقتصادی هوش مصنوعی مولد تازه پدیدار گردیده و به سرعت در حال بالیدن است. لذا بخشی برآینده (Emerging Sector) در اقتصاد دیجیتالی کشورها به شمار میآید.
همان طور که معمولاً تبلیغ میشود: ناجینگ گاه برای رسیدن به اهدافی مثبت در راستای خیر عموم به کار میرود ولی همچنین برای مقاصدی گمراه کننده هم مورد استفاده یا سوء استفاده قرار میگیرد. لذا مجامعی که در اندیشۀ قانون نویسی و مقررات گذاری برای تنظیم بخش اقتصادی هوش مصنوعی هستند باید بر امکانات مثبت و منفی هوش مصنوعی اشراف داشته باشند و نوعی از ناجینگ را که مقاصد ضد دموکراتیک و تبعیض آمیز را دنبال میکند، عقیم و قابل پیشگیری کنند.
ناج (Nudge)، نام یکی از حرکاتِ زبان اشاره (Body language) است که در فارسی به آن، «تَلَنگُر» یا «سُقلمۀ نرم» میتوان گفت. لذا ناجینگ را بهتر است «تلنگرزنی به قصد توجه دهی و باورسازی» ترجمه کرد.
برای درک بهتر ناجینگ تصور کنید: شما وقتی که پهلو به پهلو در کنار افراد دیگری قرار گرفتهاید و میخواهید بیسروصدا و بدون کلام، توجه دیگران را به سویی و چیزی که به نظرتان مهم است جلب کنید، معمولاً با آرنج خود، آرام به بغلدستی، تلنگر میزنید و با حرکت سر و تکان دادن انگشتِ سبابه، به جهت معینی اشاره میکنید، به امید آن که فرد بغلدستی، متوجه منظور شما شود و به همان سو بنگرد و سپس به نوبۀ خود تلنگری به بغلدستی دیگرش بزند و همین طور الی آخر… تا این که به این ترتیب در کوتاه مدت، توجه عدۀ زیادی به موضوع مورد نظر شما جلب شود بیآنکه کلامی در این میان رد و بدل شود. در انگلیسی به فعل تلنگر زدن آرام به دیگری برای متوجه کردن وی به سویی و چیزی بدون استفاده از کلام، to nudge میگویند.
حالا در نظر بگیرید که در مورد «ناجینگ هوش مصنوعی»، این سامانۀ هومص است که موذیانه تلنگر میزند! به چه کسانی؟ – به کاربران!
تئوری ناج (Nudge Theory) یا نظریۀ تلنگر، معتقد به استفاده از تقویت مثبت و ارائۀ القائات و پیشنهادهای غیرمستقیم به گروهی از کاربران رسانههای اجتماعی برای تأثیرگذاری نرم بر رفتار و تصمیمسازی و تصمیمگیری ایشان است و ناجینگ را مؤثرترین روش برای مهندسی رفتار جمعی میشمارد؛ القائات و پیشنهادهای ارائه شده توسط هومص معمولاً باورپذیر و اغلب درست هستند اما اگر هم القائات و پیشنهادهای ارائه شده نادرست باشند یا به زیان عدۀ کثیری از قربانیان (سوژههای ناجینگ) تمام شوند، ظاهری موجه دارند.
نمونۀ موفقیت آمیز و تاریخیِ بکارگیری «نظریۀ ناج»، بهرهگیری ترامپ از رسانههای اجتماعی برای خام کردن رأیدهندگان و معماری انتخاب ریاست جمهوری در سال ۲۰۱۶ به کمک پوتین بود که منجر به تأثیرگذاری بر رأیدهندگان و پیروزی وی علیه هیلاری کلینتون در انتخابات ریاست جمهوری ایالات متحده شد.
با این حال، توجه به این نکته مهم است که اِعمال نظریۀ ناج میتواند در خدمت «رویکردهای حفظ آزادی» نیز باشد و افراد را به سمت انتخابهای بهتر هدایت کنند بدون این که آزادی آنها را محدود گرداند.
بنابراین، در حالی که نظریۀ ناج پتانسیل پیامدهای مثبت و منفی دارد، اجرای اخلاقی آن در تعیین تأثیر کلی آن بسیار مهم است.
ناجینگ ایستا زمانی اتفاق میافتد که یک سازمان از روشهای هوش مصنوعی برای کنترل افراد، از طریق توصیههای هدفمند (مثلاً از default)، بدون اخذ مجوز از کاربر و بدون آگاهی دادن به افراد، استفاده میکند. این شکل از ناجینگ مبتنی بر مفهوم نظریۀ ناج، شامل راهبری و هدایت افراد به روشی قابل پیش بینی اما بدون دادن پیش آگاهی و اخذ اجازۀ صریح از آنها است.
بر خلاف ناجینگ ایستا، ناجینگ پویا مبتنی بر (سوء)استفاده از دادههای بیدرنگ به علاوۀ پیش آگاهی و پیشبینیهایی است که هوش مصنوعی دربارۀ رفتار بعدی یک کاربر انجام میدهد. ناجینگ ایستا به صراحت به عنوان بخشی از سیستم یاددهی، طراحی نمیشود و بر اساس بهرهمندی از دادههای زمان واقعی نیز شکل نمیگیرد. بلکه مبتنی بر الگوریتمی مدیریتی، کاربر را به پذیرش توصیههای هدفمند، راهبری میکند.
ازآغاز سال ۲۰۲۳ که چتباتهای هوش مصنوعی مولد تاکنون توسط میلیونها نفر در سراسر جهان استفاده شدهاند و شرکتهای بزرگ برای ارتقاءِ بهرهوریِ کارکنان و تحریک مشتریان خود، انواع پیشرفتۀ سامانههای تخصصی هوش مصنوعی مولد را به خدمت گرفتهاند، استفاده از تکنیکِ «ناجینگ هوش مصنوعی» به طور فزایندهای برای تأثیرگذاری بر رفتار کاربران، در دستورِ کارِ صاحبانِ این سامانهها بوده است و خواهد بود. این نوع ناجینگ شامل تأثیرگذاری نامحسوس بر تصمیمات و رفتارهای افراد از طریق مداخلات کوچک (موسوم به Micro Nudge) و شخصیسازی بروندادها است.
در نتیجه، استفادۀ عمومی از هوش مصنوعی مولد در برنامههای کاربردی خرید اینترنتی، در بازیها و بخصوص در بازیسازی مشاغل در درون نهادها و شرکتها، رعایت ملاحظات اخلاقی معین و استاداردهای حفظ شفافیت، به علاوۀ احترام به استقلال کاربر، و اجتناب از تاکتیکهای ناجینگ گمراه کننده و دستکاری دادهها را، هم مطرح میکند و هم افزایش میدهد.
لذا، در حالی که امکان ناجینگ هوش مصنوعی، فرصتهایی را برای هدایت رفتار کاربران به سمت نتایج سودمند به وجود میآورد، همچنین نگرانیهایی را در مورد پیامدهای اخلاقی و پتانسیل دستکاری چتباتهای هوش مصنوعی مولد ایجاد میکند.
به کارگیری هوش مصنوعی در علوم رفتاری و طب بالینی برای تلقین و یاددهی، مستلزم توجه دقیق به دستورالعملهای اخلاقی است.
ناجینگ پویا که توسط هوش مصنوعی فعال میشود، با استفاده از دادههای بیدرنگ و بینشهای پیشبینیکننده برای تأثیرگذاری بر رفتار کاربر به شیوهای شخصیشده و مرتبط با زمینۀ مربوط، کار میکند.
بر خلاف ناجینگ ایستا (static nudging)، ناجینگ پویا (dynamic nudging) را میتوان بر اساس قصد کاربر و موقعیتی که در آن قرار دارد در هر آن، تغییر داد و برای هدایت کاربران به سمت اقدامات دلخواه و مؤثر به خدمت گرفت.
با استفاده از ناجینگ پویا، شرکتها میتوانند به طور موثر رفتار کاربران را شکل دهند و تجربه کلی کاربر را با ارائه راهنماییهای به موقع و شخصیسازی شده بهبود بخشند و در نهایت باعث ایجاد تعامل و حفظ کاربران شوند.
مزایای استفاده از ناجینگ پویا نسبت به ناجینگ ایستا، عبارتند از موارد زیر:
ناجینگ هوش مصنوعی و پرامپتینگ هوش مصنوعی هر دو تکنیکهایی هستند که در هوش مصنوعی مولد برای تأثیرگذاری بر رفتار انسانها استفاده میشوند، اما تفاوتهایی بین این دو وجود دارد به شرح زیر:
۴٫ تفاوت در مقاصد: ناجیگ هوش مصنوعی اغلب برای تشویق کاربران به رفتاری عمومیاستفاده میشود، مثلاً برای کاهش مصرف انرژی، در حالی که از پرامپتینگ هوش مصنوعی میتوان برای یادآوری جهت مصرف داروهای ضروری کاربر یا پرداخت به موقع صورتحسابها استفاده کرد. (منبع:عصرارتباط)
رئیس پلیس فضای تولید و تبادل اطلاعات ناجا با بیان اینکه افزایش سواد رسانه ای باعث کاهش آسیبهای فضای سایبری میشود، گفت: یکی از مهمترین علل وقوع جرایم در فضای مجازی عدم آگاهی کاربران است.
به گزارش پایگاه خبری پلیس، سردارسید کمال هادیانفر رئیس پلیس فضای تولید و تبادل اطلاعات ناجا در حاشیه بازدید از پلیس فتا فرماندهی انتظامی استان هرمزگان گفت: در سالهای اخیر استفاده از فناوریهای روز به سرعت افزایش داشته و این موضوع باعث شده مجرمان سایبری با شگردهای مختلف از کاربران اینترنتی کلاهبرداری کنند.
وی افزود: در استان هرمزگان در سه ماهه اول سال جاری وقوع جرایم ۳۳٫۵۶ درصد نسبت به مدت مشابه سال قبل افزایش داشته که با تلاش کارشناسان پلیس فتا ۹۸٫۹۹ درصد از جرایم در استان کشف شده است.
رئیس پلیس فتا ناجا خاطر نشان کرد: برداشت غیر مجاز از حساب با ۳۴٫۱۷ درصد، مزاحمتهای اینترنتی با ۲۲٫۱۱ درصد و کلاهبرداری رایانهای با ۲۰٫۶ درصد در رتبههای اول تا سوم بوده است.
این مقام انتظامی با اشاره به اینکه یکی از مهمترین علل وقوع جرایم در فضای مجازی عدم آگاهی کاربران است، بیان داشت: برگزاری کارگاههای آموزشی در سطح استان و اطلاع رسانی از طریق رسانههای مختلف میتواند کمک بسزایی در کاهش جرایم اینترنتی داشته باشد.
رئیس پلیس فتا ناجا با اذعان به اینکه افزایش سواد رسانه ای باعث کاهش آسیب های فضای سایبری می شود،خاطر نشان کرد: کارشناسان پلیس فتا باید با فناوریهای نو ظهور آشنایی کامل داشته باشند تا بتوانند مجرمان سایبری را در دام قانون گرفتار کنند.
سردار هادیانفر در پایان با بیان اینکه یکی از مهمترین مراجع برای آموزش فضای مجازی سایت پلیس فتا میباشد، گفت: شهروندان در صورت مواجه با موارد مشکوک در فضای مجازی آن را از طریق سایت پلیس فتا به آدرس www.CyberPolice.ir و بخش فوریتهای سایبری و گزارش مردمی اطلاعرسانی کنند.
توسعهدهندهای بهنام مارسین کوزلوفسکی یک طرح مفهومی از این نوع حمله را در وبسایت گیتهاب آپلود کرده است. کوزلوفسکی در بخش مستندات کد آپلودشدهی خود نوشته:
شما میتوانید دستگاه هر کاربری را با مشاهدهی یک ویدئوی آلوده به بدافزار از آن خود کنید.
کوزلوفسکی در گفتوگو با وبسایت TNW گفت:
باز کردن یک فایل ویدیوی آلوده که کُدِک آن ویرایش نشده، یک حملهی احتمالی است. امکان ارسال این نوع فایلها از راههای مختلف مثل ایمیل نیز وجود دارد. در اپلیکیشن جیمیل، ویدیوهای موجود در ایمیلها با استفاده از پخشکنندهی ویدیوی پیشفرض اندروید اجرا میشوند مگر آنکه کاربر خود اپلیکیشن دیگری را برای پخش ویدئو انتخاب کند.
خوشبختانه هشدارهایی در این رابطه وجود دارد که اجرای کدهای مخرب را سخت میکند ولی نمیتوان گفت اجرای این کدها غیرممکن است.
این نوع حمله فقط در صورتی امکانپذیر خواهد بود که قربانی، ویدیوی آلوده را در حالتی که کدکهای آن ویرایش نشده، اجرا کند. در حقیقت ارسال ویدیوی یادشده در سرویسهایی مثل یوتیوب، واتساپ یا پیامرسان فیسبوک که پیش از پخش ویدئو، کدک آن را ویرایش میکنند، باعث میشود حملهی هکرها موفق نباشد.
اگر کدکهای ویدیوی آلوده به بدافزار پیش از اجرا شدن تغییر کند، در این شرایط حملهی هکر متوقف خواهد شد و این دقیقا فرآیندی است که در اکثر اپلیکیشنهای پیامرسان در رابطه با ویدیوها انجام میشود.
یکی از محققان شرکت امنیتی ESET بهنام لوکاس استافانکو در گفتوگو با TNW به این مورد اشاره کرده که آپلود مجدد ویدئو باید کدهای مخرب تزریقشده به ویدیوهای آلوده را از بین ببرد.
این آسیبپذیری یک مشکل بسیار گسترده محسوب میشود، اما خبر خوب این است که گوگل سریعا یک بهروزرسانی امنیتی برای رفع مشکل مذکور منتشر کرده است.
آسیبپذیری یادشده یکی از سه مورد مربوط به فریمورکهای چندرسانهای بوده است که گوگل در بهروزرسانی ماه ژوئیه خود به رفع آن اشاره کرده بود. در توضیحات مربوط به بهروزرسانی ژوئیه گوگل در مورد این آسیبپذیری نوشته شده است:
یکی از جدیترین آسیبپذیریها در این بخش میتواند زمینهی لازم را برای دسترسی راه دور هکرها با استفاده از یک فایل آلوده به کد مخرب فراهم کند.
تخمین دقیق تعداد دستگاههای اندرویدی که در معرض این آسیبپذیری قرار دارند، کار سختی است اما گوگل در ماه مه ۲۰۱۹ اعلام کرده حدود دو و نیم میلیارد دستگاه فعال اندرویدی در دنیا وجود دارد که نزدیک ۵۸ درصد آنها (حدود یکونیم میلیارد) نسخههایی از اندروید را اجرا میکنند که آسیبپذیری مذکور در آنها وجود دارد.
البته هنوز مشخص نیست که چند درصد از این دستگاهها بهروزرسانی جدید امنیتی منتشرشده توسط گوگل را نصب کردهاند. گوگل نیز در این زمینه آمار دقیقی اعلام نکرده است اما یکی از سخنگویان این شرکت در گفتوگو با TNW اعلام کرده که تیم امنیتی گوگل هیچ سندی مبنی بر استفادهی گسترده از این آسیبپذیری در دسترس ندارد.
اگر شما هم از یکی از نسخههای ۷.۰ تا ۹.۰ اندروید استفاده میکنید، بهتر است هرچه سریعتر سیستمعامل دستگاه خود بهروزرسانی کنید.
محدود کردن بر اساس رتبه بازی: این قسمت از تنظیمات به شما اجازه می دهد تا تصمیم بگیرید که کدام بازی توسط فرزند شما می تواند از طریق console بازی یا … انجام شود و بر اساس رتبه بندی که توسط ESRB(برد تخصصی رتبه بندی نرم افزارهای سرگرمی) تنظیم شده، می توانید از جریان بازی ها با اطلاع شوید. برای مثال می توانید سیستم را به گونه ای تنظیم کنید که فقط بازی هایی که رتبه E دارند را کودکتان بازی کند.
غیر فعال کردن دسترسی به اینترنت: از طریق این تنظیمات می توانید دسترسی فرزندتان را به کل اینترنت یا قسمتی از آن محدود کنید. برای مثال برخی سیستم ها در قسمت parental control دارای قابلیتی هستند که از طریق آن می توانید چت آنلاین را غیر فعال کنید و جلوی آثار زیان بار احتمالی این فعالیت آزار اینترنتی یا موارد دیگر است، را بگیرید.
محدودیت زمانی: برخی سیستم های بازی به شما این امکان را می دهند که بتوانید روز و زمان بازی کودکتان را محدود به برنامه ریزی که خود انجام داده اید، کنید.
دسترسی محدود در خرید در بازی ها: در برخی برنامه ها، شما می توانید credit cart محدودی را برای بازی بخرید یا دانلود کنید که مقدار محدودی دارد و می توانید بر روی آنرمز عبور قرار دهید.
البته اینها بسیار موثر و مفید است اما به تنهایی کافی نیست و دانش کودک شما از فضای مجازی و مخاطرات آن بسیار مهم تر است. بنابراین سعی کنید به طور دوستانه و کاملا منطقی با فرزندان خود در مورد مسائلی که در فضای مجازی مهم است، و باید به آن توجه کنند، صحبت کنید و برای آنها توضیح دهید که همه این محدودیت ها باعث پیشگیری از تهدید ها و خطرات احتمالی فضای مجازی است. بنابراین سعی کنید از همین حالا او را با فضایی نه چندان امن و خطرناک که در آن قرار دارند، آشنا کنید و آمادگی لازم را به او بدهید.
و حتی بهصراحت اعلام کرده که کارشناسان این سایتها آگهیها را کنترل نمیکنند و «مردم میبایست خود پلیس خود باشند» و در ادامه حتی از روش جدید کلاهبرداری صورتگرفته بر این بستر رونمایی کرده است.
این در حالی است که باز هم در روالی تکراری از گذشته تا کنون نه اتحادیه کسبوکارهای اینترنتی، نه سازمان نظام صنفی رایانهای، نه مرکز توسعه تجارت الکترونیکی و نه پلیس برخورد لازم برای توقف روال جاری گسترش کلاهبرداری بر بستر سایتهای آگهی رایگان را صورت ندادهاند و صرفا مردم را به خودمراقبتی توصیه میکنند.
برخوردی که در این سالها با دو سایت مورد اشاره صورت گرفته، درست همچون شیوه برخورد با سایتهایی است که صاحبان آنها در داخل کشور نیستند و از قوانین داخلی تبعیت نمیکنند. به عبارت دیگر حالا شاهد نوعی استاندارد دوگانه در برخورد با سایتهای اینترنتی در کشور هستیم.
این در حالی است که در مواجهه با برخی موضوعات خاص این برخورد دوگانه وجود ندارد. برای مثال چندی پیش اعلام شد تمام سایتها و کانالهای تلگرامی که نرخ غیرواقعی، بدون کنترل و دروغی برای دلار اعلام کنند، به شدت و احتمالا در حد افساد فیالارض با آنها برخورد میشود و با تعدادی از گردانندگان آنها نیز طبق وعده مسوولان بهسرعت برخورد شد.
اما در خصوص سایتهای آگهی اینترنتی اگر به سوابق اخباری که بارها در گزارشهای هفتهنامه عصر ارتباط و دیگر رسانهها به آنها پرداخته شده مراجعه کنیم، شاهد انبوهی از تخلفات و انتشار تعرفهها و آگهیهای دروغین هستیم که رسما با هدف کلاهبرداری و ترویج فحشا و مواردی از این دست رخ میدهد. این در حالی است که در آخرین نمونه از این تخلفات، پلیس هم آب پاکی را روی دست مردم ریخت و درست مثل شیوه عمل در مورد سایتهایی که در آن سوی مرزها هستند اعلام کرد که مردم خود مراقب باشند؛ چراکه شاهد وقوع یک کلاهبرداری جدید بر بستر سایتهای آگهی رایگان هستیم.
ناامنی فضای سایبری و بیاعتمادی کاربران
روند رو به رشد جرایم سایبری و اخباری که همهروزه از این فضا منتشر میشود، رفتهرفته میتواند ایران را در جرگه خطرناکترین نقاط دنیا در عرصه تجارت الکترونیکی و فضای سایبری قرار دهد.
ذکر مصادیقی برای به صدا درآوردن این زنگ خطر و تلنگر احتمالی به مسوولان و صد البته «مردم که در صدر آسیبدیدن از این فضا هستند»، ضرورت دارد.
۱- اردیبهشتماه سال جاری بود که رییس پلیس فتا اعلام کرد: جرایم سایبری در کشور از سال ۹۰ تاکنون ۹۰۰ درصد افزایش یافته است.
۲- پس از آن در خبرها آمد سایت سکه ثامن با انبوهی از روشهای جعل و فریب توانسته بود نزدیک به ۱۰ هزار میلیارد تومان از مردم کلاهبرداری کرده و متواری شود و البته همچنان با گذشت زمان ابعاد گستردهتری از وضعیت مالباختگان این کلاهبرداری آشکار میشود.
۳- هفته قبل رییس اداره اجتماعی پلیس فتا ناجا با بیان افزایش کلاهبرداری در بستر سایتهای دیوار و شیپور گفته متاسفانه مسوولان این سایتها نظارت دقیق و مناسبی بر آگهیهایی که روی سایتشان قرار میگیرد، ندارند و مردم باید پلیس خود باشند.
۴- باز هم در همین روزهای اخیر اعلام شد که اپلیکیشن یک تاکسی اینترنتی، در حال جمعآوری اطلاعات و رصد گوشی رانندگان و مسافران خود بوده و به نوعی آنها را شنود کرده و میکند.
۵- از سوی دیگر اگر سری به شبکههای اجتماعی و پیامرسانها بزنید، با یک سونامی از گرانفروشی یکی از فروشگاههای بنام اینترنتی کشور مواجه میشوید و روزی نیست که مردم به دنبال راهاندازی کمپینهای تحریم خرید و تشویق یکدیگر به خریدنکردن از این فروشگاه نباشند.
۶- رشد استفاده از فیلترشکنها بعد از فیلتر تلگرام و نیز نصب انبوهی از اپلیکیشنهای داخلی که بهدرستی اهداف و گردانندگان آنها شناختهشده نیستند به اضافه موجی از سایتها و اپلیکیشنهای گلدکوئستی نیز حالا بسیاری از کاربران ایرانی را با خطرهایی گسترده و پنهان مواجه کرده است که شاید تا مدتها اصلا متوجه سوءاستفاده و شنود خود نباشند.
علت برخورد نکردن با متخلفان
نکتهای که این روزها مورد سوال و موجب سردرگمی مردم شده است، علت برخورد نکردن با این قبیل تخلفات آشکار است که دلایل احتمالی به این شرح است:
– آنطور که از شایعات و برخی شواهد موجود بر میآید، تعداد قابل ملاحظهای از این کسبوکارهای اینترنتی (اعم از سایتها و اپلیکیشنها) دارای وابستگیهایی هستند که کار برخورد و توقف تخلفات آنها را ناممکن میکند. برای ذکر نمونهای در این مورد، توجه کنید که مسوول انتظامی کشور میگوید مردم خود باید پلیس (مراقب) خود باشند.
– از میان انبوهی از نهادهای خصوصی فعال در حوزه سایبری نیز نباید منتظر اقدامات بازدارنده، برخورد یا جریمهای باشید؛ چراکه روسای بخشی از این تشکلهای خصوصی را همان روسای کسبوکارهای مسالهدار تشکیل میدهند که با اتکا به توان مالی و وابستگیهای خود به این نهادها راه یافتهاند. از سوی دیگر به علت رقابت این تشکلها با یکدیگر و نگرانی از ریزش اعضا، تلاشها به سمت جذب حداکثری از طریق نادیدهگرفتن تخلفات است نه دفع حداکثری از طریق برخورد با تخلفات اعضا.
– به علت همین حمایتها، هرگونه تلاش برای ساماندهی و قانونمندسازی فعالیتهای مشکوک در فضای سایبری، با هیاهوی زیاد از جمله اتهام تهدید کارآفرینان، اشتغال، سرمایهگذاری و مسایلی از این دست در نطفه خفه میشود تا فضای سایبری کشور همچنان ناامن و غبارآلود باقی بماند.
– طنز تلخ ماجرا اینجاست که برای برخی از این ناقضان امنیت و حریم خصوصی مردم فرش قرمز ورود به بورس نیز در حال پهن شدن است و از این رو نگرانیهایی از ضربه جدید به سهامداران نیز وجود دارد.
– در نهایت اینکه چارهای نیست جز تکرار همان سخن مسوول انتظامی مبنی بر اینکه مردم خود مراقب خود در فضای سایبری باشند چون فعلا راهکار دیگری مشاهده نمیشود.
]]>
این بهروزرسانی بهصورت خودکار انجام میشود و کاربران مک برای فعالسازی آن نیاز به انجام کاری دارند و حتی ممکن است از بروز آن حتی آگاهی نداشته باشند. اپل پیشازاین نیز این اقدام را انجام داده بود و ظاهرا ترجیح این کمپانی برای رفع نقص نرمافزارهای و سرویسهای محبوب به عرضه بهروزرسانیهای مخفیانه است.
پریسیلا مک کارتی بهعنوان یکی از سخنگوهای زوم در این رابطه اظهار داشت:« ما خوشحالیم که با اپل در آزمایش این بهروزرسانی همکاری کردیم. انتظار میرود که این مشکل مرتبط با سرور وب امروز برطرف شود. ما از صبر کاربرانمان در هنگام رسیدگی به نگرانیهایشان تشکر میکنیم.»
ازآنجاییکه ۴ میلیون نفر در ۷۵۰ هزار کمپانی از این سیستم استفاده میکنند، عرضه این وصله بهروزرسانی برای ایمن نگهداشتن آنها در برابر وبسایتهای مخربی که ممکن است از این نقص سو استفاده کرده باشند، تلاش میکند. همچنین لازم به ذکر است که در حال حاضر هیچ گزارشی مبنی بر سو استفاده از این نقص به دست نیامده است و سرعت عمل اپل در رفع این مشکل قابلتمجید است.
]]>